شیعه به چه معناست و به چه کسی شیعه می گویند؟
موضوع : وبلاگ / یادداشت
تاریخ انتشار : 11 مهر 1399
مدت زمان مطالعه : 9 دقیقه و 5 ثانیه
شیعه به چه معناست و به چه کسی شیعه می گویند؟
کلمه شیعه در لغت از ریشه «شاع» به معنی همراهی و تبعیت گرفته شده است (1) و معنی لغوی آن گروه و جماعتی است که در انجام کاری همکاری می کنند و گاهی نیز به تبعیت کننده از یک فرد اطلاق می شود.(2) هم چنان که در قرآن می گوید: وَ اِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَاِبْراهِیمَ(3): همانا از پیروان او ابراهیم است».
بنابراین شیعه در لغت به معنی همراهی و پیروی کردن است امّا در اصطلاح به چندین معنا به شرح ذیل می باشد:

1. شیعه به کسانی گفته می شود که علی ـ ـ و اولاد او را دوست دارند چون اهل بیت رسول اکرم ـ‌ صلّی الله علیه و آله ـ هستند و خداوند دوست داشتن آنها را واجب کرده است و در قرآن آمده: «... بگو من هیچ پاداشی از شما بر رسالتم درخواست نمی کنم جز دوست داشتن نزدیکانم (اهل بیتم).»(4)
شافعی بزرگ و امام مکتب شافعیه در این باره می گوید:

یا اهل بـیت رسول الله حبکم فرض من الله فی القرآن انزله
کفاکم من عظیم الشان انکم من لم یصلّ علیکم لا صلاه له(5)
یعنی: ای اهل بیت رسول خدا، دوست داشتن شما در قرآنی که خداوند نازل کرده واجب شده است. در بزرگی شان شما همین بس که هر کس بر شما صلوات نفرستد نمازش باطل است.

2. شیعه به کسی گفته می شود که علاوه بر دوست داشتن اهل بیت ـ ـ از آنان پیروی کرده و معتقد است که حضرت امیر المومنین علی ـ ـ و امامان بعد از او که اولاد آن حضرت هستند جانشینان پیامبر ـ‌ صلّی الله علیه و آله ـ و منصوب از سوی خداوند می باشند، این امامان رهبر مادی و معنوی جامعه بوده و بعد از پیامبر ـ‌ صلّی الله علیه و آله ـ عهده دار وظایف آن حضرت در امور دین و دنیا می باشند.

اکثریت شیعه را شیعه امامیه یا اثنا عشریه تشکیل می دهد. از آنجا که آنان جانشینان پیامبر اکرم ـ‌ صلّی الله علیه و آله ـ را دوازده نفر می دانند اثنا عشریه (دوازده امامی) نامیده شده اند.(6)
علت این که پیروان حضرت علی ـ ـ را شیعه نامیده اند این است که پیامبر ـ‌ صلّی الله علیه و آله ـ در زمان حیات خویش این اسم را بارها برای نزدیکان و دوست داران علی ـ ـ به کار می برد، چنان که از عبدالله انصاری و ابن عباس نقل شده که پیامبر ـ‌ صلّی الله علیه و آله ـ در تفسیر آیه اِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ اُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّهِ:(7) کسانی که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند، بهترین مخلوقات اند» به علی ـ ـ اشاره کرده و فرمودند «تو و شیعیانت، روز قیامت رستگار خواهید بود.»(8)

به همین خاطر بعد از رحلت پیامبر ـ‌ صلّی الله علیه و آله ـ مسلمانانی که به عهد و پیمان خود با علی ـ ـ در روز غدیر خم بسته بودند، وفادار ماندند به شیعه معروف شدند و کسانی که عهد و پیمان خود را از یاد برده و از اطاعت آن حضرت سرباز زدند، بعدها اهل سنت نامیده شدند.

بعد از آن که معلوم شد شیعه در لغت به چه معنا است و در اصطلاح به چه کسانی گفته می شود اکنون نوبت آن است تا معلوم شود که شیعه چه عقایدی دارد و عقاید شیعه کدام است؟ در پاسخ به این سوال باید گفت شیعه پنج اصل اعتقادی دارد که عبارتند از:

1. توحید: یعنی خداوند قدیم و باقی است همیشه موجود بوده و خواهد بود قادر و مختار است. عالم و دانا به همه چیز می باشد جوهر و عرض نیست و واحد است و شریکی ندارد، هم چنین جهت ندارد و محل حوادث نیست به چشم دیده نمی شود.(9)

2. عدل: یعنی خداوند کار قبیح انجام نمی دهد و به چیزهای قبیح امر نمی کند و بندگان را بر انجام چیزی که قادر به انجام آن نیستند امر نمی کند زیرا چنین امری قبیح است. و کسی که کار قبیح انجام می دهد یا قباحت و زشتی آن را نمی داند و به آن جاهل است یا محتاج به انجام آن کار است و خداوند هم از جهل و هم از احتیاج منزه و پاک است. بنابراین عبادت و اطاعت یا گناه و نافرمانی که از بندگان صادر می شود. از اختیار آنان بوده و هیچ اجباری نیست و به همین خاطر هر کس اطاعت کند مستحق ثواب بوده و هر کس نافرمانی کرده و گناه کند مستحق عذاب است.(10)

3. نبوت: یعنی خداوند پیامبرانی را برای هدایت انسان ها فرستاده است و آخرین پیامبر حضرت محمد مصطفی ـ‌ صلّی الله علیه و آله ـ است که خداوند او را فرستاده تا مردم را هدایت کرده مومنان را به جنت و نعیم بشارت دهد و کافران را به عذاب و جهنم بیم دهد. و راه راست را در دنیا بر تمام انسان ها نشان دهد و به وی معجزات فراوانی از قبیل قرآن کریم، شق القمر و... عطا کرده است.

هم چنین باید دانست که پیامبر ـ‌ صلّی الله علیه و آله ـ معصوم است از اول عمر تا آخر عمر هم از گناه صغیره و هم از گناه کبیره و از سهو و نسیان مبرّا است و از تمام اموری که موجب کسرشان و نقص در مروّت و شرف می شود منزّه است.(11)

4. امامت: یعنی خداوند به رسول خدا ـ‌ صلّی الله علیه و آله ـ امر کرده که بعد از خود کسی را که حافظ دین او باشد و اجرای احکام کند، یعنی حکم الهی را در میان خلق اجرا نماید، را نصب کند و آن شخص حضرت امیرالمومنین علی ـ ـ است که در روز غدیر خم پیامبر ـ‌ صلّی الله علیه و آله ـ وی را به جانشینی خود انتخاب کرد و مسلمانان با وی بیعت نمودند و بعد از وی اولاد آن حضرت هستند که یکی بعد از دیگری به امامت رسیدند. این امامان همگی معصوم بوده و از هر گونه گناه و کژی دور می باشند. نام این امامان چنین است:

1. علی مرتضی. 2. حسن مجتبی. 3. حسین سید الشهداء. 4. علی زین العابدین. 5. محمدباقر. 6. جعفر صادق. 7. موسی کاظم. 8. علی رضا. 9. محمد هادی. 10. علی نقی. 11. حسن عسکری. 12. مهدی قائم منتظر که زنده است هر وقت خدا بخواهد ظهور می کند تا آن که زمین را پر از عدل و داد کند پس از آن که از جور و ظلم پر شده باشد.» (12)

5. معاد: یعنی این که خداوند خلایق را بعد از آن که میراند و فانی کرد، دوباره زندگی می دهد و آنان را در عرصه قیامت جمع کرده و کسی که مطیع و فرمانبردار بوده جزا می دهد و وی ثواب می برد و آن که گناهکار و نافرمان بوده عذاب می بیند. و مسلمانان باید به این امر و هم چنین به سوال قبر، صراط، میزان، سخن گفتن جوارح در آن دنیا، بهشت، دوزخ و ثواب و عقاب اعتقاد داشته باشند چون مساله معاد از اصول دین می باشد. (13)

در نتیجه با توجه به مطالب فوق باید گفت شیعه به کسی گفته می شود که پیرو و دوست دار امامان دوازده گانه بوده و به پنج اصل توحید، عدل، نبوت، امامت و معاد با تفصیلی که گفتیم اعتقاد داشته باشد و به ده فرع که فروع دین نامیده می شود، یعنی نماز، روزه، حج، جهاد، خمس، زکات، امر به معروف، نهی از منکر، تولّی و تبرّی عمل کند.


حال اگر از شما سوال کردند و پرسیدند شیعه یعنی چه؟... پاسخ می‌دهید:

به کسانی شیعه می گویند که قائل به امامت حضرت علی از طریق نص و وصیت پیغمبر  می باشند و معتقدند که امامت از فرزندان او خارج نشده است و می گویند پیشوایی مسلمین امری نیست که مربوط به اجماع امت باشد و امری مهمل نمی باشد که  رسول اکرم  درباره اش وصیتی نکرده و به فرد مورد اعتماد خود واگذار ننموده باشد. شیعیان عصمت از کبائر و صغائر را برای ائمه ثابت می دانند و تولی و تبری را جز در حال تقیه عملاً و قولاً  واجب می دانند.

نام شیعه علی و شیعه اهل بیت در سخنان حضرت رسول اکرم بسیار دیده می شود ام سلمه می گوید رسول خدا  فرمود:  «شیعه علی هم الفائزون یوم القیامه»  یعنی پیروان علی تنها کسانی هستند که در روز قیامت اهل نجاتند. (14) این حدیث در جوامع حدیثی اهل سنت نیز نقل شده است. (۱۵)

جابر بن عبدالله انصاری می گوید: در نزد رسول خدا بودم که علی از دور نمایان شد. پیغمبر  فرمود: «سوگند به آن که جانم بدست اوست این شخص و شیعیانش در قیامت رستگار خواهند بود» ابن عباس می گوید: موقعی که آیه « اِنَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ اُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّهِ؛ (امّا) کسانی که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند، بهترین مخلوقات (خدا)یند! (۱۶) »  نازل شد. پیغمبر به علی  فرمود: مصداق این آیه تو و شیعیانت می باشی که در قیامت خوشنود خواهید بود و خدا هم از شما راضی است. (۱۷) روایات بدین مضمون در مصادر معتبر اهل سنت بسیار است که این مختصر را گنجایش آن نیست.

و مهمتر از آنچه بیان شد شیعه کسانی هستند که با استدلال به روایات متواتر که از طریق اهل سنت وارد شده است و از آیات قرآن کریم قابل استفاده است ائمه اهل البیت  را مرجع دینی می دانند یعنی برای فهم کامل متون دینی باید به آنان رجوع کرد.

الف:  اِنَّما یُریدُ اللّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهیرًا؛ 

خداوند فقط می‏خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملاً شما را پاک سازد. (۱۸)

 

ب: لا یَمَسُّهُ اِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ، و جز پاکان نمی‏توانند به آن دست زنند   ]دست یابند (۱۹) ] قرآن می فرماید حقیقت قرآن را جز مطهرون کسی لمس و درک نمی کند و در سوره احزاب فرمود این مطهرون اهل البیت هستند و 70 و اندی روایت آمده است که اهل البیت علی فاطمه حسن و حسین هستند که 40 و اندی طریق آن از راویان اهل سنت است و تنها 30 طریق این روایات از طرق شیعه است، البته بعضی از مفسرین اهل سنت خواسته اند با استفاده از سیاق آیات زنان پیامبر را هم جزء اهل البیت بشمارند اما این نکته بر آنان پوشیده مانده است که نزول آیه اهل البیت در حادثه ای خاص و جدا از آیات مربوط به زنان پیامبر اکرم  بوده است و جایی برای استفاده از سیاق نیست از سوی دیگر روایت متواتر و قطعی الصدور ثقلین که قرآن و اهل بیت و عترت پیامبر را دو امر گرانبها و پیوسته به هم معرفی می کند و حدیث متواتر مثل  اهل بیتی سفینه نوح من رکبها نجا و من ترکها (غرق) هلک؛  مثل اهل بیت من مثل کشتی نوح است که هر کس بر آن سوار شد نجات یابد و الا هلاک می شود. شیعه امامان اهل البیت  را مرجع دینی جهان اسلام می داند، ناگفته نماند که ادله حقانیت و صحت این مکتب بسیار گسترده تر از آن چیزی است که بیان شد.




پی‌نوشت:
1. بندر ریگی(عربی به فارسی)، محمد، المنجد، تهران، انتشارات ایران، چ دوم، ج 1، ص 900.
2. سبحانی، جعفر، المذاهب الاسلامیه، انتشارات موسسه امام صادق ـ ـ، چ اول، 1423 ق، ص 145.
3. صافات:83.
4. شوری:23.
5. الصواعق، ص 148، به نقل از المذاهب الاسلامیه، ص 146.
6. ربانی گلپایگانی، علی، درآمدی بر علم کلام، انتشارات دارالفکر، چاپ اول، 1378، ص180.
7. بیّنه:7.
8. سیوطی، الدر المنثور، دارالفکر، ج 8، ص 589، هم چنین به الغدیر، ج 2، ص 57 و 58 رجوع شود.
9. ر.ک: علامه حلی، الرساله السعدیه، کتابخانه آیت الله مرعشی،1410 قمری، ج اول، ص33 تا 52.
10. ر.ک: ضیاء الدین بن سدید الدین جرجانی، وسائل فارسی جرجانی، انتشارات اهل قلم، چ اول،1375ش، ص184.

11. ر.ک: علامه حلّی، حسن، رساله السعدیه، ص71تا80 و رسائل فارسی جرجانی، ص184و185.
12. کاتب خوارزمی، محمد بن احمد، مفاتیح العلوم، ترجمه حسین خدیو جم، انتشارات علمی و فرهنگی، چ اول، 1362، ص 35. هم چنین در آمدی بر علم کلام، ص180.
13. ر.ک: رسائل فارسی جرجانی، ص 187 و 188.

14. مجمع البیان.
15. قاموس قرآن.

16. سوره بینه، آیه 7، ترجمه آیت الله مکارم شیرازی.
17. تفسیر در المنثور بقلم جلال الدین سیوطی از علمای اهل سنت: 1/379 و غایه المرام: 326
18. سوره احزاب، آیه 33، ترجمه آیت الله مکارم شیرازی.
19. سوره واقعه، آیه 79، همان.